De lezing van Kustaw Bessems, afgelopen 18 augustus, sluit naadloos aan op het thema van Zinvolle Zomer 2026 ‘Verruimt je blik op morgen’. Kustaw Bessems is voormalig journalist, nu columnist, schrijver van onder andere het boek Stuurloos en maker van de gelijknamige podcastserie, over een beter openbaar bestuur. Ook adviseert hij overheden op, zoals wij het noemen, praktijkgericht werken, met als doel een sterke democratische rechtstaat.
Gevormd in de zorgeloze jaren ‘90
Om vooruit te kunnen kijken, moet je ook terugkijken, aldus Kustaw. Hij groeide op in de zorgeloze jaren ’90. Wereldwijd bloeide de democratie en ook de groei van de economie leek oneindig. Deze algeheel positieve blik was voor hem niet vanzelfsprekend, als kind van een Joodse moeder. Uit ervaring wist hij dat het systeem zich ineens tegen je kan keren. Kortom, Kustaw was bestand tegen optimisme. De aanslagen van 9/11 waren volgens hem een kantelpunt in het algehele positivisme. En nu, in de huidige tijd, zijn er veel onderwerpen waar we ons op voor moeten bereiden. Maar, hoe maak je ruimte om te vooruit te kijken? Volgens Kustaw door te kiezen.
Hoe blijven we een democratie?
Voor Kustaw is de meest urgente vraag van dit moment: hoe blijven we een democratie? Waren er in 2009 nog 45 liberale democratieën wereldwijd, op dit moment zij dit er nog maar 31. En onder meer door de opkomst van de grote techbedrijven en groeiend populisme staat dit aantal onder druk. Ook hebben jongeren een ander referentiekader: ‘Mensen die nu 21 zijn, waren 10 toen Trump begon de wereldpolitiek te domineren.’
Wat is de rol van ambtenaren?
Volgens Kustaw heeft de politiek de hulp van ambtenaren keihard nodig. Echter, dan moeten ambtenaren wel beter onderlegd worden in het ambacht en tijd kunnen nemen om beleid te maken. ‘Door een ongezond publiek debat en snelle kiezersbewegingen, beloven politici te vaak snelle oplossingen, die complexe problemen juist verergeren’. Hierdoor ontbreekt visie en dit druppelt ook door in het proces van beleid maken. In 40 jaar tijd is een systeem ingericht dat hyperefficiënt is in het produceren van inefficiënt beleid. Dit vergroot de kloof tussen beleid en praktijk enorm.
Maak tijd voor de praktijk van alledag!
Cruciaal is volgens Kustaw het contact met de samenleving, urgentie aan de top en een top die niet in een ivoren toren leeft, maar voeling heeft met de praktijk. Waar ambtenaren morgen mee kunnen beginnen, is tijd maken voor die praktijk van alledag én nadenken over de middenlange termijn. Ga het veld in en bouw aan je netwerk! Zoek uit met wie je naar de toekomst kijkt. Maar ook, bedenk wat je zelf belangrijk vindt en geef hier gehoor aan, ook al betekent dit dat je desnoods je baan opzegt. En vooral: wees nieuwsgierig! Stel vragen, gebruik ook eens andere bronnen, zoals geschiedenis en kunst. Kustaws boodschap: ‘Ambtenaren zitten best in een stevige positie, maak hier gebruik van’.
Opleidingsaanbod Leer- en Ontwikkelplein
De lezing van Kustaw Bessems was onderdeel van de Zinvolle Zomer 2026. Wil je geïnspireerd blijven en in je werk goede aansluiting vinden bij de praktijk? Kijk dan in het Opleidingspaspoort voor ons aanbod in de aankomende maanden!